Vera Lynn: 'Sweetheart of the forces'
'Oh dear. There goes my singing career.' Dat is de eerste gedachte van Vera Lynn als voor Groot-Brittannië de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Het is september 1939. „Ik herinner me het moment nog precies”, zegt ze. „We zaten in de tuin, mijn vader, moeder en ik, en we luisterden naar de radio. Het was natuurlijk erg egoïstisch om zoiets te denken. Maar ik was 22 jaar en had bereikt waar ik altijd van gedroomd had: ik was zangeres bij het beste orkest van het land.”
De nu 94-jarige Dame Vera Lynn woont in een lieflijk dorpje in het Engelse Sussex. Ze loopt een beetje stram, maar je maakt haar niks wijs. Ze heeft twinkelende ogen en kan prachtig vertellen over haar verleden.
De jonge artieste die in 1939 vreest voor haar carrière heeft er dan nog geen idee van dat amusement in de oorlog een belangrijke rol zal spelen en dat juist haar muziek onlosmakelijk verbonden zal blijven met die periode.
Vera Lynn wordt in 1917 geboren als Vera Welch in East Ham, toen een deel van Essex, nu vallend onder Groot-Londen. Ze komt uit een typisch Brits arbeidersgezin met hechte banden met nabijwonende grootouders, ooms en tantes. Tijdens familiebijeenkomsten wordt veel gezongen, zodat Vera als klein meisje al liedjes leert.
Ze is zeven jaar als ze voor het eerst optreedt in een working men’s club, een sociëteit voor arbeiders. In en rond Londen zijn in die tijd honderden van die lokalen waar arbeiders met hun hele familie naartoe gaan. De jonge Vera zingt regelmatig in zulke clubs. Als ze 15 jaar is, wordt ze ontdekt door een bandleider. Ze heeft inmiddels de artiestennaam Lynn aangenomen, de meisjesnaam van haar oma.
Eind jaren dertig gaat het erg goed met Vera Lynn. Ze treedt overal op in het land, zingt in radioshows en heeft al een paar platen uitgebracht. Met het verdiende geld koopt ze een autootje en een bontjas voor zichzelf en een huis voor haar ouders. Ze heeft inmiddels de man ontmoet met wie ze in 1941 zal trouwen: Harry Lewis, saxofonist bij het orkest.
De gevreesde domper op haar carrière door het uitbreken van de oorlog blijft uit. Integendeel. „Mijn stem en het soort liedjes dat ik graag zong, sloten juist goed aan bij de sfeer van die tijd.” In het najaar van 1939 neemt ze We’ll meet again op, dat een hit wordt. „Veel families werden uit elkaar gerukt door de oorlog. Het lied gaat over afscheid nemen en de hoop op weerzien. De tekst gaf woorden aan wat de mensen voelden.” Andere liedjes die erg populair worden, zijn Goodnight children everywhere, dat gaat over de vele kinderen uit de steden die naar het platteland worden geëvacueerd, en When the lights of London shine again.
Al snel is duidelijk dat mensen juist in deze zware tijden vermaak nodig hebben. Theaters en danslokalen bloeien als nooit tevoren. Vera Lynn treedt op in het hele land. Overdag zingt ze in munitiefabrieken en legerkampen om iedereen op te vrolijken en op die manier bij te dragen aan de gezamenlijke oorlogsinspanning.
Vooral in en rond Londen is het leven gevaarlijk vanwege de vele bombardementen. „Ik reed ’s nachts in mijn kleine groene autootje met canvas dak naar huis en dan droeg ik een metalen helm”, zegt ze met een lach. „De shows in de theaters gingen gewoon door tijdens bombardementen. We raakten eraan gewend en negeerden de bominslagen.”
Al aan het begin van de oorlog krijgt Vera Lynn de bijnaam The Forces’ sweetheart. „Dat kwam door de pers”, zegt ze. „Een krant had de soldaten gevraagd hun favoriete artiest te kiezen en dat was ik.” Mede daarom wordt ze in 1941 door de BBC gevraagd een verzoekplatenprogramma op de radio te presenteren dat ook wordt uitgezonden voor in het buitenland gelegerde troepen. Het programma heet Sincerely yours en het is in de vorm van een brief in woorden en liedjes aan de soldaten. Vera bezoekt achtergebleven vrouwen en moeders en geeft berichten door. „Op die manier wilde ik een verbinding leggen tussen de mannen aan het front en hun familie. Bovendien was ik zelf een 24-jarige met een echtgenoot die in de RAF diende. De radioshow kwam recht uit mijn hart.”
Het programma wordt enorm populair en Vera Lynn ontvangt duizenden brieven per week. Niet iedereen is blij met haar show. IJzervreters in het leger menen dat de gevoelige liedjes van Vera Lynn de manschappen ‘zwak’ maken. Zij zouden meer gebaat zijn bij militaire marsmuziek. Vera Lynn zag en ziet het anders: „Ik herinnerde de mannen aan waar ze écht voor vochten: hun leven thuis en degenen die ze achtergelaten hadden. Gewone mensen vechten niet voor theorieën of ideologieën.”
Niet alleen in Groot-Brittannië is Sincerely yours geliefd. In bezet Europa luisteren veel mensen heimelijk naar de BBC en het liedjesprogramma van Vera Lynn. Ze wordt ook uitgenodigd om op Windsor Castle op te treden voor de koninklijke familie, een familie die ze in haar latere leven nog vaak zal ontmoeten.
Om het moreel van de troepen op te vijzelen, gaan veel artiesten naar de oorlogsgebieden om op te treden. Vera Lynn meldt zich bij het overheidsbureau dat die reizen regelt. Ze geeft zich op voor Birma omdat daar nog niemand is geweest. Het wordt een tournee om nooit te vergeten. „De omstandigheden waren zwaar: ik at wat de soldaten aten en dat was meestal niet veel bijzonders, ik sliep in hutjes of tenten.” Ze reist door de jungle met een jeep, gevolgd door een vrachtwagentje waarop een piano stond. „Ik had maar één jurk meegenomen maar die heb ik nauwelijks gedragen. Er waren te veel muggen. Meestal had ik een militair uniform aan.” De zangeres treedt op en bezoekt soldaten in veldhospitaals. „Ze wilden vooral praten over thuis, over Engeland”, herinnert ze zich.
Na de oorlog doet Vera Lynn het aanvankelijk rustig aan. Onder meer omdat ze haar dochter Virginia krijgt. Maar na een paar jaar zet ze haar carrière voort. Ze heeft nog verschillende hits en treedt in de hele wereld op, o.a. met Land of Hope en Glory, die ze opneemt door toedoen van de Nederlandse tv-persoonlijkheid Willem Duys.
In 1975 wordt ze in de adelstand verheven, zodat ze zich Dame Vera Lynn mag noemen. Tot ver in de jaren zeventig staat ze op de podia. In de tachtiger jaren trad ze nog maar zelden op. Ze trad op bij de herdenking van de veertigste verjaardag van D-Day en de vijftigste verjaardag van het begin van de Tweede Wereldoorlog.
In 1995 zong de toen 78-jarige Lynn voor Buckingham Palace bij de viering van het 50-jarig jubileum van "Victory of Europe Day. De "Victory of Europe Day was op 8 mei 1945, de dag dat de geallieerden formeel de overwinning op Duitsland vierden. Dit werd haar laatste publieke zangoptreden. Wel ging ze nog door met haar werk voor liefdadigheidsinstellingen.
Op haar 85-ste jaar, in 2002, werd ze nog directeur van een liefdadigheidsinstelling die zich inzet voor fondswerving voor onderzoek naar neurologische en fysieke gebreken in beweging en lichaamshouding bij kinderen. Namens de liefdadigheidsinstelling trad ze als gastvrouw op bij een door hun georganiseerd concert in de Queen Elisabeth Hall in Londen.
Bij de zestigste verjaardag van "Victory of Europe Day in 2005, hield ze namens de veteranen uit de Tweede Wereldoorlog nog een toespraak. Ze riep de jongeren op om hun opofferingsgezindheid niet te vergeten. "Deze jongens gaven hun leven en sommigen kwamen zwaar gewond weer thuis en voor sommige families zou het leven nooit meer hetzelfde zijn. We moeten dit altijd onthouden, we mogen het nooit vergeten en we moeten onze kinderen leren om zich dit te herinneren."
„Ik kan terugkijken op een rijk leven”, zegt ze terwijl ze albums laat zien vol foto’s van ontmoetingen met de groten der aarde. „Het stemt me dankbaar dat ik the voice of an era genoemd word. Maar het was toeval dat het zo gelopen is. Ik was op de juiste tijd op de juiste plaats.”
Eerste publicatie: 1 april 2006